بررسی شرایط صنایع بورسی پس از جنگ نیازمند در نظر گرفتن چندین سناریو و متغیر مختلف است؛ زیرا هر صنعت با توجه به میزان آسیب زیرساختی، امکان تأمین مواد اولیه، وضعیت تقاضا و ظرفیت فروش، میتواند مسیر متفاوتی را تجربه کند. بنابراین تحلیل این دوره باید با دقت و به تفکیک گروههای صنعتی انجام شود.
1. آسیبهای زیرساختی و اثر آن بر صنایع مادر
در شرایط موجود و بر اساس گزارشهای رسمی منتشرشده از سوی برخی شرکتهای بزرگ، بخشی از زیرساختهای صنعتی کشور دچار آسیب شدهاند. شرکتهایی مانند فولاد مبارکه و فولاد خوزستان اعلام کردهاند که خطوط تولید آنها چندین بار مورد حمله قرار گرفته و خسارتهای قابل توجهی به برخی تجهیزات وارد شده است.
به همین دلیل احتمال میرود بخشی از ظرفیت تولید این شرکتها برای مدت نسبتاً طولانی – حتی تا یکسال – با اختلال همراه باشد.
از آنجا که صنایع فولادی در زمره صنایع مادر قرار دارند، کوچکترین وقفه در فعالیت آنها میتواند زنجیرهای از صنایع پاییندست را تحت تأثیر قرار دهد. این اثرات معمولاً با فاصله زمانی کوتاهی در گزارشهای فروش و صورتهای مالی نمایان میشود.
2. مشکلات زنجیره تأمین در صنایع مرتبط
شرکتهایی که مواد اولیه خود را مستقیماً از این تولیدکنندگان بزرگ دریافت میکنند، در چنین شرایطی مجبورند برای ادامه فعالیت، مسیرهای جدیدی برای تأمین مواد اولیه پیدا کنند.
اولین انتخاب معمولاً خرید از سایر تولیدکنندگان داخلی است. اما چون ظرفیت شرکتهای باقیمانده محدود و تقاضا ناگهان افزایش مییابد، فشار زیادی بر عرضه وارد میشود. نتیجه این فشار میتواند شامل موارد زیر باشد:
- کاهش سهم برخی شرکتها از مواد اولیه
- افت سطح تولید
- کاهش عرضه در بازار
- شکلگیری نوسان در قیمت نهایی محصولات
3. افزایش هزینهها و اثر آن بر سودآوری
زمانی که تولید کاهش پیدا میکند، هزینههای ثابت همچنان پابرجا میمانند و همین موضوع باعث افزایش بهای تمامشده هر واحد محصول میشود.
در چنین شرایطی یکی از سؤالات کلیدی این است که آیا شرکتها امکان افزایش قیمت فروش خواهند داشت یا خیر.
- اگر مجوز افزایش نرخ صادر شود، بخشی از فشار هزینهای جبران میشود.
- اگر قیمتگذاری ثابت بماند، احتمال کاهش حاشیه سود شرکتها وجود دارد.
این مسئله در بسیاری از صنایع تولیدی تعیینکننده خواهد بود.
4. صنایع ریالی با تقاضای پایدار
در مقابل، برخی صنایع ریالی مثل غذایی، دارویی، زراعت و لبنیات معمولاً در دوران جنگ و پس از آن عملکرد متفاوتی دارند. این صنایع:
- تولید خود را حفظ میکنند،
- تقاضای پایدارتری نسبت به سایر صنایع دارند،
- و در برخی دورهها محدودیتهای قیمتی شدید بر آنها اعمال نمیشود.
اگر این صنایع از آسیبهای مستقیم دور مانده باشند، احتمالاً در دوره پس از جنگ همچنان از فروش مناسب برخوردار میشوند. بزرگترین چالش آنها معمولاً تأمین مواد اولیه است که معمولاً برای این صنایع در اولویت قرار میگیرد.
5. صنایع مرتبط با بازسازی زیرساختها
یکی از گروههایی که معمولاً پس از پایان جنگ با رشد تقاضا مواجه میشوند، صنایعی هستند که در حوزه ساختوساز و بازسازی فعالیت میکنند. آسیب به ساختمانها، زیرساختها و واحدهای صنعتی، نیاز به پروژههای گسترده بازسازی ایجاد میکند و این وضعیت باعث افزایش تقاضا برای محصولات برخی صنایع میشود؛ از جمله:
- شرکتهای سیمانی
- تولیدکنندگان شیشه
- شرکتهای قیری
- و صنایع مکمل ساختوساز
رشد فعالیت عمرانی میتواند در ماههای بعد در فروش و صورتهای مالی این شرکتها مشاهده شود.
ریسک اصلی این گروه
با وجود رشد تقاضا، یک نگرانی مهم برای این صنایع وجود دارد:
قیمتگذاری دستوری در پروژههای عمرانی دولتی.
اگر محدودیت قیمت اعمال شود، احتمالاً باید انتظار داشت در بخشهایی مانند انرژی یا مواد اولیه نیز اصلاحاتی ایجاد شود تا فشار بیش از حد به تولیدکنندگان وارد نشود.
6. وضعیت صنایع دلاری و صادراتمحور
صنایع صادراتی در دوره پس از جنگ معمولاً بسته به شرایط دوران جنگ به دو دسته تقسیم میشوند:
الف) شرکتهایی که صادرات خود را حفظ کردهاند
اگر شرکتهایی مانند برخی پالایشگاهها و تولیدکنندگان اوره توانسته باشند مسیر صادرات را باز نگه دارند، با توجه به قیمتهای جهانی میتوانند عملکرد قابل قبولی داشته باشند.
ب) شرکتهایی که صادرات آنها مختل شده
این شرکتها احتمالاً پس از بازگشت شرایط عادی شاهد:
- افزایش تدریجی حجم فروش
- بهبود حاشیه سود
- و نرمال شدن عملیات تولید
خواهند بود؛ البته به شرطی که زیرساختهای تولیدیشان آسیب جدی ندیده باشد.
جمعبندی نهایی
در مجموع میتوان گفت:
- صنایع ریالی مانند غذایی، دارویی، لبنیات و زراعت
- و صنایع مرتبط با بازسازی مانند سیمان، شیشه و قیر
احتمالاً در دوره پس از جنگ موقعیت بهتری خواهند داشت.
در مقابل، صنایع بزرگ، فولادی، پتروشیمی، پالایشی و صادراتی نیازمند تحلیل دقیقتری هستند و وضعیت هر شرکت باید بر اساس:
- میزان آسیب زیرساختی
- امکان صادرات
- سیاستهای قیمتی
- و شرایط اقتصادی ماههای آینده
بهصورت جداگانه بررسی شود.
